أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

30

قانون ( فارسى )

اين نوع از گرسنگى طاقت‌فرسا شايد سبب غش كردن انسان شود ، و به‌ويژه اگر غذا دير به معده برسد و وقت تغذيهء معده بگذرد و به درنگ افتد . اگر خلط سودايى ترش‌مزه و خلط بلغمى ترش‌مزه در معده مستقر باشند اما اندك‌تر از آن باشند كه سبب ناتوانى معده گردند و درجهء اشتها را پايين آورند ، اشتها را افزايش مىدهند و اشتها به اشتهاى سگانه مىرسد ، كه اين اشتهاى سگانه را بعدا توضيح خواهيم داد . اين را بايد بدانى ! كه كليهء اندامان سرتاپاى بدن آرزوى دريافت غذا دارند و در هريك از اندامان سراسر بدن نيروى كشنده‌اى هست كه با نيروى تغذيه‌دهنده در ارتباط است ؛ اين قانونى است همگانى و فراگير . در ميان اندامان سراسر بدن ، طبيعت براى معده خصوصيّتى قايل شده است : چون معده حسّاس است از جانب روان نيروى اشتهايى به او رسيده است كه از ديگر اندامان در اين‌باره آشكاراتر طلب غذا مىكند . كسانى هستند زياد گرسنه مىشوند ، زياد مىخورند ، با اين همه به درد پر شدن معده گرفتار نمىشوند و در مدفوعشان لاى و دردى زياد نيست و باوجود پرخورى چاق نمىشوند ، چرا ؟ زيرا در چنين كسانى نيروى هضم‌كننده سالم است ، نيروى كشندهء خوراك به معده درست و بىخلل است ، خوراك در معده‌شان سريع‌تر از خوراك در معدهء ديگران مىگدازد ( تحليل مىرود ) . 10 - دهان : چگونه از معاينه و سنجش حال دهان بر حال بيمارى و تندرستى معده آگاه شويم ؟ الف - احساس تلخ‌مزگى در دهان نشان از سوء مزاج گرم صفرايى معده دارد . ب - احساس ترش‌مزگى در دهان اكثرا دليل بر بودن سردى در معده است ، اما نه سردى به آن شدّت كه خوراك را از هضم شدن به‌طور كلّى بازدارد . شايد احساس ترش‌مزگى در دهان دليل آن باشد كه گرمايى كم‌نير و همراه رطوبتى است كه در معده هست و اين گرماى كم ، رطوبت همراه خود را اندكى به جوش آورده است و آنگاه رطوبت را ول كرده است ، و گرمى در پخته گردانيدن و رسانيدن خوراك داخل معده كوتاه آمده است ؛ در نتيجه ترش‌مزهء افشره‌مانند ايجاد شده . زيرا هرگاه مادهء رطوبى در معده بعد از گرم شدن سرد شود ، ترش‌مزه مىشود و حتى اگر از گرماى كم جوشيده باشد باز ترش‌مزه گردد . و امكان دارد ترش‌مزگى - كه در دهان حس مىشود - از مادهء سودايى باشد كه از سوى طحال آمده و به معده ريزش كرده است . اگر ترش‌مزگى كه در دهان احساس مىشود همان باشد كه به سبب ريزش مادهء ترش از طحال به معده پديد آمده است ، اشتهاى خوراك زياد از حدّ است و باد و قرقر شكم زياد است و هضم به تباهى مىگرايد و خوراك وارد شده به معده ترشيده مىشود و آروغ زياد رخ مىدهد . ج - اگر دهان احساس بىمزگى مىكند ، دليل آن است كه بلغم بىمزه در معده مستقر شده است .